άρθρα

τα άρθρα της κλίκας

Παρόλο που η κιθάρα έχει αρχαία ελληνική καταγωγή, με τα χρόνια λησμονήθηκε στην Ελλάδα για να επανεισαχθεί στο στερέωμα της σύγχρονης ελληνικής μουσικής από τη Δύση. Ήδη από το Μεσαίωνα ήταν γνωστές διάφορες παραλλαγές του οργάνου στην Κεντρική Ευρώπη και την Ιβηρική χερσόνησο, έχοντας συνοδευτικό ρόλο στις εκεί ορχήστρες μέχρι περίπου το 17ο αιώνα. Η προσθήκη της πέμπτης χορδής και οι άλλες τεχνικές τροποποιήσεις-εξελίξεις που έγιναν στο όργανο τότε, διεύρυναν τις δυνατότητές του, επιτρέποντας τόσο τη δημιουργία έργων για κιθάρα όσο και τη μεταγραφή - επανεκτέλεση των ήδη υπαρχόντων για λαούτο, το οποίο ήταν πολύ διαδομένο όργανο στη Μεσαιωνική Ευρώπη με πολύ μεγάλο πλήθος συνθέσεων γι’ αυτό.

Τα ντουζένια είναι συνυφασμένα με το μπουζούκι και η χρήση τους αρχίζει με τη γέννηση και την εμφάνιση του οργάνου από τα βάθη των αιώνων. Ποια είναι όμως τα πρώτα παλιά αυθεντικά ντουζένια και πώς μπορούμε να τα μάθουμε; Στο παραπάνω ερώτημα πολλοί κατά καιρούς προσπάθησαν να δώσουν λύση και να πάρουν θέση, έχοντας όμως λιγοστά στοιχεία στη διάθεσή τους. Έτσι, αποτέλεσμα της προσπάθειάς τους ήταν όχι μόνο να μη βρουν ουσιαστικές και αληθινές λύσεις, αλλά να βρεθούν αντιμέτωποι με ένα φάσμα αντιθέσεων και αδιεξόδων.

Λαϊκό τραγούδι των πόλεων υπήρχε από τότε που υπήρχαν Έλληνες και ελληνικές πόλεις. Όμως το νεοελληνικό αστικο-λαϊκό έχει μιαν ιδιαίτερη μορφή και δημιουργεί μια διαφορετική εντύπωση: χρησιμοποιεί τη νεοελληνική κοινή γλώσσα, έχει ομοιοκαταληξίες και χωρίζεται σε στροφές, που ανάμεσά τους αναπτύσσονται τα οργανικά μέρη. Απαραίτητη, λοιπόν, προϋπόθεση για την εμφάνιση του νεοελληνικού αστικο-λαϊκού ήταν η ίδια που ήταν και για τη νεοελληνική λογοτεχνία: η διαμόρφωση και επικράτηση της νεοελληνικής γλώσσας στην καθημερινή ζωή και στη λογοτεχνία. Κι αυτό είχε συντελεστεί ήδη κατά τον 10ο, 11ο και 12ο μ.Χ. αιώνα, όπως δείχνουν τα «Πτωχοπροδρομικά» ποιήματα αλλά και τα στιχουργήματα της προφορικής λογοτεχνίας (ακριτικά τραγούδια).

Πρόσφατα μάθαμε μέσω του «Ρεμπέτικου Φόρουμ» ότι ο Νίκος Φρονιμόπουλος, που επιμελήθηκε τον αποδιδόμενο στο στρατηγό Μακρυγιάννη ταμπουρά, έχει γράψει βιβλίο για το λαϊκό αυτό όργανο, το οποίο όμως δεν έχει ακόμα εκδοθεί. Πιστεύω πως είναι υποχρέωση του Υπουργείου Παιδείας να εκδώσει το συγκεκριμένο βιβλίο και να το μοιράσει -τουλάχιστον- στα Μουσικά Σχολεία όλης της χώρας και όχι μόνο. Τέτοια βιβλία είναι πολύτιμα για όλους μας, καθώς μας φέρνουν σε επαφή με το γνήσιο, το λαϊκό, πολιτισμό μας. Ευελπιστώντας ότι σύντομα θα προχωρήσει η έκδοση αυτή, επιχειρώ μια σύντομη αναφορά στον ταμπουρά.

Λεωνίδας Γάιλας: ο κατασκευαστής του ταμπουρά του Μακρυγιάννη και το εργαστήρι του στην Αθήνα του 1835

Το Μάιο του 1994 έφτασε στο εργαστήρι μου το πιο διάσημο μουσικό όργανο της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας, ο περίφημος ταμπουράς του Στρατηγού Μακρυγιάννη. Το όργανο είχε πολλά χρόνια να χρησιμοποιηθεί και παρουσίαζε ανοίγματα στις ντούγιες του σκάφους του, ενώ κάποια μέρη του έπρεπε να αντικατασταθούν γιατί είχαν χαθεί στη διαδρομή του χρόνου.

Επειδή δεν καλύψαμε το θέμα «εβδομηνταοχτάρια» στο προηγούμενο άρθρο, συνεχίζουμε την παρουσίαση σε αυτό το τεύχος, πάντα σε μορφή απλών ερωτο-αποκρίσεων...