άρθρα

τα άρθρα της κλίκας

Το καλοκαίρι ήταν στην κορύφωσή του και ο συνδυασμός ζέστης και άπνοιας έκανε εντονότερη την επιθυμία για μια βουτιά στα δροσερά νερά της ακίνητης θάλασσας. Η αρμύρα της ανακατευόταν με τη μυρωδιά της καβαλίνας και δημιουργούσε μια αποπνικτική ατμόσφαιρα που έκανε ακόμα και τους γλάρους να απομακρύνονται κρώζοντας με ανοιχτά φτερά. Παρόλα αυτά, το εκτυφλωτικό φως και η καθαρότητα των χρωμάτων συνέθεταν έναν εκπληκτικής ομορφιάς ζωγραφικό πίνακα.

Το παρόν άρθρο είναι ανακοίνωση του Νίκου Πολίτη στο 20ό παγκόσμιο συνέδριο για την έρευνα του χορού, Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας, Πειραιάς, 2006.

Στην πραγματεία αυτή θα μας απασχολήσει ο τρόπος με τον οποίο δύο χοροί, γνωστοί ήδη σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας ο καθένας, πέρασαν στον 20ό αιώνα μέσα από το ρεμπέτικο τραγούδι σε όλη την Ελλάδα. Επειδή δυστυχώς δεν υπάρχει μέχρι σήμερα καθολικά παραδεκτή ορολογία, ας καθορίσουμε ότι με τον όρο ρεμπέτικο σε αυτή την πραγματεία θα αναφερόμαστε στην περίοδο που ξεκινάει με την είσοδο του Μάρκου Βαμβακάρη στη δισκογραφία το 1932 και τελειώνει κάπου στη δεκαετία του ’50 ή του ’60.

Α. Γενικά

Συνήθως, όταν η κουβέντα δύο μουσικών πάει στην αρχαία Ελλάδα, το πρώτο όνομα που θα αναφερθεί είναι του Πυθαγόρα και μάλλον θα είναι και το μοναδικό, αφού η θεωρία του περί μουσικής είναι και η μόνη αρκετά διαδεδομένη στους μουσικούς που δεν αρκούνται μόνο στο να παίζουν. Είναι όμως μεγάλο κρίμα που εμείς οι Έλληνες τουλάχιστον δε γνωρίζουμε για τον Αριστόξενο και τη δική του θεωρία περί μουσικής, η οποία είναι άκρως αντίθετη με αυτή του Πυθαγόρα. Σε αυτό το άρθρο θα γίνει μια σύντομη περιγραφή της αρμονικής θεωρίας του Αριστόξενου του Ταραντίνου (καταγόταν από τον Τάραντα της Σικελίας, καμία σχέση με τον Κουεντίν), τον οποίον στην αρχαία Ελλάδα αποκαλούσαν «ο Μουσικός».

Πριν μερικά χρόνια με κάλεσαν στο γραφείο εργασίας της πόλης για να μου υπενθυμίσουν πως στην ηλικία μου δεν επιτρέπεται να «μισοδουλεύω» και πως επιτέλους θα πρέπει να κάνω μια κανονική δουλειά. Το παράδοξον ήταν πως εγώ δούλευα κανονικότατα αλλά δεν ήμουν κανονικά δηλωμένος από τον εργοδότη μου.

Εδώ και χρόνια οι ηχογραφήσεις από δίσκους 78 στροφών αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των ακουσμάτων που αφορούν στο λαϊκό τραγούδι. Όμως, οι περισσότεροι γνωρίζουν ελάχιστα για τους δίσκους αυτούς και την ιστορία τους. Αυτά ακριβώς παρουσιάζονται στην συνέχεια, σε μορφή απλών ερωτο-αποκρίσεων.

Παλιά θυμάμαι, τότε που η ελεύθερη ραδιοφωνία δεν ήταν καν σπέρμα στη σκέψη των κυβερνώντων, διψάγαμε για μουσικές και ακούσματα, ακούγαμε τους πειρατικούς σταθμούς (ελάχιστους στον αριθμό) και αναρωτιόμασταν αν η μουσική γύμνια των ερτζιανών θα συνέχιζε για πολύ ακόμη. Σήμερα η μπάντα των FM κατακλύζεται από ένα σωρό σταθμούς που επιμένουν να μας βομβαρδίζουν με μουσικές κονσέρβες φρέσκο-ανοιγμένες και άμεσα προσαρμοσμένες στις απαιτήσεις της καθημερινής μας έντασης. Όπου και να στρέψει κανείς τον ψηφιακό δείκτη του ραδιοφώνου του βρίσκει μουσικά σκουπίδια προσαρμοσμένα στη γρήγορη κίνηση και δράση που απαιτούν οι καθημερινοί ρυθμοί.