άρθρα

τα άρθρα της κλίκας
 

(1)

Το ιστορικό των παρεμβάσεων πάνω στο δομημένο χώρο, δηλαδή πάνω στις πόλεις, έχει τις ρίζες του στα βάθη της Ιστορίας. Αυτή η παρέμβαση είναι ένα σύνολο πρακτικών, κανόνων και επιλογών που εμφανίζονται απολύτως αιτιολογημένα και προκύπτουν απ' την ανάγκη της τροποποίησης των παραμέτρων που κρίνουν το σήμερα και το αύριο μιας πόλης. Στόχος αυτών των προσπαθειών είναι η συμμόρφωση των χαρακτηριστικών της πόλης με τις νέες ή τις διαφαινόμενες εξελίξεις.

Ελλάδα - 1265
Ο δομημένος χώρος, σαν ζωντανός ιστός που είναι, βρίσκεται σε συνεχή -ηθελημένη ή αθέλητη- σχέση με το τμήμα της κοινωνίας που τον απαρτίζει. Ομως οι κοινωνικές, οι πολιτικές και οι οικονομικές εξελίξεις μεταβάλλονται παράλληλα και σε τόσο στενή εξάρτηση μεταξύ τους που είναι δύσκολο να ξεχωρίσεις κάθε φορά από που έγινε η αρχή. Είναι οι πόλεμοι που προκαλούν τις πληθυσμιακές μεταβολές ή μήπως οι πληθυσμιακές μεταβολές προκαλούν τους πολέμους; Είναι οι εργασιακές σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων που επηρεάζονται απ' τις εξελίξεις στην τεχνολογία ή μήπως ακριβώς το ανάποδο; Είναι οι σύγχρονες πόλεις που αποσυνδέονται απ' το ανθρώπινο μέτρο ή μήπως είναι οι κοινωνίες αυτές που αναπτυσσόμενες άμετρα και απάνθρωπα αδιαφορούν για το περιβάλλον και τις πόλεις τους, δηλαδή την απόδειξη και το επιστέγασμα του πολιτισμού τους; Το άρθρο αυτό είναι τμήμα μιας ευρύτερης έρευνας που είναι σε εξέλιξη. Θα προσπαθήσουμε όμως να αντιμετωπίσουμε σχετικά αυτοτελώς τρεις αλληλένδετες συνιστώσες:

  • Το ιστορικό των παρεμβάσεων πάνω στις πόλεις με τις συνέπειες που καταγράφτηκαν πάνω στην κοινωνία, αλλά και το ανάποδο: τις κοινωνικές μεταβολές που αποτυπώθηκαν πάνω σ' αυτές.
  • Τη σχέση μεταξύ των κοινωνικών και οικιστικών μεταβολών με τους ήχους που τις παρήγαγε ή που παράχθηκαν απ' αυτές, είτε αυτοί οι ήχοι είναι οργανωμένοι (μελωδία) είτε είναι ανοργάνωτοι (φασαρία) είτε είναι ανύπαρκτοι (σιωπή).
  • Το ρυθμό που προϋπήρξε του ήχου και που προάγει τη μελωδία όταν ο πολιτισμός είναι εδώ ή όταν -σαν καρδιά χωρίς σώμα- χτυπάει μόνος του όταν ο πολιτισμός πάει για ύπνο.

(2)

Ο οικισμός είναι ένα σύνολο κατοικιών που απέχουν τόσο ώστε να αναπτύσσονται κάποιες λειτουργικές σχέσεις μεταξύ τους. Μια ακραία άποψη υποστηρίζει ότι ακόμα και δύο κατοικίες μπορούν, κάτω από προϋποθέσεις, να ονομαστούν «οικισμός». Από κει και πέρα αυτό το οικιστικό σύνολο παίρνει τις ονομασίες «πόλη», «κωμόπολη» ή «χωριό» ανάλογα με το πληθυσμιακό μέγεθός του ή ανάλογα με τη διοικητική και οικονομική του σημασία στο νομό. Πάντως, με όποια ονομασία και να αναφερθούμε στο δομημένο χώρο (στον οικισμό), ένα είναι το κύριο χαρακτηριστικό του: Οτι είναι ένας ζωντανός ιστός καμωμένος όχι από σπίτια αλλά από κατοικίες, δηλαδή από τους ανθρώπους και νοικοκυριά που ζουν μέσα στα σπίτια. Γι’ αυτό το λόγο οι πόλεις ακολουθούν τη μοίρα των ανθρώπων και των κοινωνιών που τις αποτελούν. Σε έναν πόλεμο καταγράφουμε μαζί με το ανθρώπινο κόστος και το οικιστικό κόστος. Έτσι για παράδειγμα, τα ζευγάρια βομβαρδισμός-ερημοποίηση και πληθυσμιακή συσσώρευση-ανοικοδόμηση είναι τόσο καλά συνυφασμένα που δύσκολα ξεμπλέκεις τα επιμέρους για να τα αποτιμήσεις χωριστά. Ως ένα βαθμό το μέλλον της ειρήνης, η ποιότητά της και το μάκρος της, είναι χαρακτηριστικά που εξαρτώνται και απ' τις πόλεις των ανθρώπων, αφού σ' αυτές αποτυπώνονται οι κοινωνικές, οι οικονομικές και οι πολιτικές διαστάσεις της πραγματικότητας. Οι μουσικές του κόσμου βρίσκονται σε παράλληλη αλλά όχι πάντα πρόδηλη σύνδεση με τις εξελίξεις. Συνήθως αναπαράγουν τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ζωής, αντλώντας ήχους, στίχους και ρυθμούς από το ανθρώπινο περιβάλλον, αλλά με διαδικασίες τόσο μυστικές και αθέατες που το αποτέλεσμα είναι πάντα γοητευτικό.

(3)

Διόγκωση Λεκανοπεδίου, 1900-1985
Παρεμβάσεις από ποιον; Για ποιόν;
Μιλήσαμε πιο πάνω για παρεμβάσεις στο δομημένο χώρο. Αυτές τις θεσμοθετεί το κράτος με τα όργανά του και τις υλοποιεί ο πολίτης μέσα σε συγκεκριμένα κανονιστικά πλαίσια (νόμιμα) ή αγνοώντας τα (αυθαίρετα). Από πρώτης όψεως αυτές οι παρεμβάσεις μοιάζουν να είναι τεχνοκρατικού χαρακτήρα ή, ακόμα πιο βαρύγδουπα, χωροταξικού-ρυθμιστικού χαρακτήρα. Γι’ αυτές τις παρεμβάσεις αποδείχτηκε ότι περνάνε στα αζήτητα της καθημερινής πληροφόρησης, ακριβώς λόγω της τεχνικής φύσης που τους έχει αποδοθεί. Τα κόμματα σφάζονται για αλλαγές της τάξης του 0,1% στις συντάξεις, αλλά ανεξαρτήτως πολιτικής κατεύθυνσης ψηφίζουν ομόφωνα και χωρίς συζήτηση (στα μουγκά) κοσμογονικές αλλαγές στην πολεοδομική νομοθεσία. Και το κάνουν χωρίς να θέλουν (ή ίσως να μπορούν) να συνυπολογίσουν τι θα γίνει μετά από 30 χρόνια, αν οι πόλεις τελικά δεν αναγεννηθούν απ' την πολεοδομική νομοθεσία που ψήφισαν, αν τελικά το πράσινο, οι παιδικές χαρές και οι κοινόχρηστοι χώροι που αναλογούν στα παιδιά και στους ενήλικες είναι λιγότερο απ' όσο πρέπει για να αναπτυχθούν. Είναι κι αυτός ένας λόγος που τις περισσότερες φορές οι παρεμβάσεις πάνω στις πόλεις γίνανε εντελώς απρογραμμάτιστα, εντελώς ευκαιριακά. Τα κριτήρια δεν ήταν να συντονιστεί η πόλη με την πραγματικότητα, αλλά κάτι πιο τραγικό: Να συντονιστεί η πραγματικότητα με τα στενά οικονομικά συμφέροντα που επικρατούσαν εκείνη την ιστορική στιγμή. Η ιστορία των ρυθμίσεων στον ανθρώπινο χώρο αποτυπώνει την ιστορία των οικονομικών συμφερόντων του πάνω σ' αυτό το χώρο. Και στο βαθμό που τα οικονομικά συμφέροντα εξελίχτηκαν με τη μορφή ευκαιριακών συμπράξεων και προσωρινών συμμαχιών, στον ίδιο βαθμό οι ρυθμίσεις στο χώρο γίνανε κι αυτές χωρίς σχεδιασμό, κι αυτές χωρίς συνυπολογισμό των επιπτώσεων σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, κι αυτές χωρίς επιστημονικά κριτήρια και ουσιαστική έρευνα.

(4)

Οι πολεοδομικές ρυθμίσεις στην Ελλάδα έχουν σαν ορόσημα τους τρεις πολέμους, τον απελευθερωτικό του 1821-1828 και τους δύο παγκόσμιους. Μετά την απελευθέρωση του 1828 υπήρξε μια προσπάθεια περισσότερο αστυνομικής παρά πολεοδομικής ρύθμισης των σημαντικότερων τότε πόλεων: Πάτρα, Πύλος, Αθήνα, Ερμούπολη, Ναύπλιο, Μονεμβασιά, Ναύπακτος, Θήβα, Καλαμάτα κ.λπ. Στόχοι εκείνης της περιόδου ήταν, ενόψει της εξελισσόμενης αστικοποίησης, να περιοριστεί η αυθαιρεσία, να εξασφαλιστούν ορισμένες στοιχειώδεις συνθήκες δημόσιας υγείας και βεβαίως το κράτος να κατοχυρώσει την πατερναλιστική του διάσταση. Σε πρακτικό επίπεδο, μεταξύ άλλων, θεσμοθετήθηκαν οι «ρυμοτομικές γραμμές», πίσω απ' τις οποίες μπορούσες να χτίζεις το οίκημα. Θεσμοθετήθηκε δηλαδή το γνωστό σε όλους «οικοδομικό τετράγωνο» μαζί με τους δρόμους που το περιτριγυρίζουν.

Ελλάδα - 1911
Την ίδια περίοδο η Ελλάδα κινείται προσαρμοζόμενη σε εξωγενείς ιστορικές συγκυρίες, ακόμα και όταν εμφανίζεται να παίζει κάποιον πρωταγωνιστικό ρόλο. Οι γειτονιές εξελίσσονταν σε πλήρη ανάμιξη με τους επαγγελματικούς χώρους και η κατοικία με τις εργατικές ομάδες που τη συντηρούσαν. Χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτής της εποχής είναι οι αναδυόμενες υψηλές πυκνότητες κατοικίας, οι πολλαπλές χρήσεις των κτιρίων και η κοινωνική-πολιτιστική διαφοροποίηση των κατοίκων τους (διασπορά - diversity). Οι δυνατότητες καθημερινής μετακίνησης ήταν περιορισμένες και όχι πάνω απ' το επίπεδο της σωματικής αντοχής. Οι ήχοι των πόλεων ήταν ήπιοι και γλυκείς, σαν τις καρδερίνες στα κλουβιά που κοσμούσαν τους τοίχους των μπακάλικων. Οι πληθυσμοί που συνέρρεαν στις πόλεις έφερναν μαζί με τα μπογαλάκια τους, ήχους και στίχους που λέγονταν στις γειτονιές. Στα Αναφιώτικα, κάτω απ' την Ακρόπολη, συγκεντρώθηκαν τα μαστόρια απ' την Ανάφη που έχτισαν μεγάλο μέρος της τοτινής Αθήνας. Το δικό τους χωριό πάλι το χτίσανε σύμφωνα με την Αναφιώτικη παραδοσιακή αρχιτεκτονική που ήδη γνωρίζανε και μπορούσανε στα γρήγορα να εφαρμόσουν. Ο Πειραιάς είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη πόλη της τότε Ελλάδας διπλασιάζοντας το πληθυσμό του μια φορά απ' το 1860 ως το 1870 από τα νησιά και άλλη μία απ' το 1870 ως το 1880. Αντίστοιχα όμως μεγάλωσε και το λιμάνι του σε βάρος αυτών της Ερμούπολης και της Πάτρας με εκδήλωση σχετικών πληθυσμιακών μετακινήσεων. Όμως συγκεντρώνει πληθυσμούς μάχιμους εργατικά και δυναμικούς πληθυσμιακά. Το έδαφος είναι έτοιμο για ένα Βαμβακάρη, για έναν Μπάτη. Οι εποχές χαρακτηρίζονται από την ατομικότητα γιατί εξαρτώνται απ' αυτή. Ο Πειραιώτης μάγκας είναι εντός τόπου και χρόνου. Στα τραγούδια θα υμνηθεί και θα αγαπηθεί, όχι γιατί είναι περιθωριακός, αλλά γιατί αποτελεί στοιχείο της κοινωνίας. Ο ρυθμός των πόλεων δεν διέφερε απ' το ρυθμό της καρδιάς του ανθρώπου. Ο λαϊκός τραγουδοποιός συνέθετε περπατώντας, γι’ αυτό τα εννιά όγδοα του ζεϊμπέκικου χτύπαγαν στους 70 παλμούς το λεπτό. Το μάγκικο και το «περιθωριακό» (όπως το λέμε σήμερα) δεσπόζει ελλείψει οργανωμένης μουσικής και στιχουργικής ενασχόλησης. Ράβονται στιχάκια της λαϊκής παράδοσης με καταξιωμένες ιστορικά μελωδίες και οι λιγοστοί οργανοπαίχτες τα αναπαράγουν ουσιαστικά ως πάρεργο για την αυτοεξυπηρέτησή τους στις γιορτές και στα πανηγύρια. Το τραγούδι δεν είναι εμπόρευμα ακόμη. Είναι ανθρώπινη ανάγκη.

(5)

Ουζερί 'ο Τσιτσάνης' - Παύλου Μελά, διαγώνιος Τσιμισκή
Στο Μεσοπόλεμο εκδηλώνεται μια αποσπασματική κρατική παρέμβαση σε πολεοδομικό επίπεδο, που γίνεται περισσότερο έντονη αλλά και ανεκτή απ' ό,τι παλιότερα. Σ' αυτό συμβάλλουν δυο παράγοντες: Απ' τη μια η κοινωνική και οικονομική αταξία της περιόδου, απ' την άλλη η άνοδος του ολοκληρωτισμού σε όλο το κόσμο και κυρίως στην κεντρική Ευρώπη. Το 1923 ψηφίστηκε το διάσημο νομοθετικό διάταγμα του '23 «περί σχεδίων πόλεων, κωμών και συνοικισμών του κράτους και οικοδομής αυτών» στα πρότυπα του Γαλλικού συγκεντρωτικού διοικητικού συστήματος. Με την υπενθύμιση ότι αυτό το διάταγμα ισχύει μέχρι σήμερα, η δόμηση στην Ελλάδα διαιρέθηκε σε «εντός σχεδίου» (εντός πόλεων) και σε «εκτός σχεδίου» (εκτός πόλεων) περιοχές. Είμαστε ακόμα πριν το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, όπου δεσπόζει η επίμονη οικονομική ύφεση και η διαφαινόμενη προοπτική πολέμου. Στην Αθήνα του 1933, στα πλαίσια του 4ου διεθνούς συνεδρίου αρχιτεκτονικής συντάσσεται η Χάρτα των Αθηνών. Εκεί διατυπώνονται οι διαστάσεις και λειτουργίες της «ακτινοβολούσας πόλης» όπως ονομάστηκε, αυτής δηλαδή με τα ανοιχτά οικοδομικά τετράγωνα και τους σαφείς διαχωρισμούς χρήσεων: αλλού η κατοικία, αλλού οι επαγγελματικές χρήσεις και αλλού η διοίκηση. Η μονολειτουργικότητα βεβαίως έχει νόημα όταν στόχος είναι ο εύλογος διαχωρισμός της κατοικίας από τη βιομηχανία ή τη χωματερή, αλλά όχι και από το μπακάλικο ή τη μικρή βιοτεχνία που στηρίζει το εισόδημα των γειτονικών συνοικιών. Σε κάθε άλλη περίπτωση ο αυστηρός διαχωρισμός των χρήσεων οδηγεί μόνο σε δημιουργία προαστίων-γκέτο. Και οι προσφυγικοί συνοικισμοί δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια από τις πλέον αναγνωρίσιμες μορφές γκέτο. Οι επιπτώσεις στο ύφος και τον τύπο του λαϊκού τραγουδιού είναι φανερές τόσο μουσικά όσο και στιχουργικά. Συρρικνώνεται το «μάγκικο» και το «περιθωριακό» μπροστά σε μια άτυπη αστικοποίηση που αναπαράγεται με διαφορετικές μορφές και περιεχόμενο. Σ' αυτά τα νέα δεδομένα σημαντικό ρόλο παίζουν οι πρόσφυγες από τα παράλια της Μ. Ασίας. Παρά τον κοινωνικό-οικονομικό μαρασμό τους, οι μουσικές που έφεραν στις αποσκευές τους το '22 είχαν την απαιτούμενη ολοκληρωμένη δομή για να απαρτίσουν τον κορμό, τη ραχοκοκαλιά του νέου λαϊκού τραγουδιού.

(6)

10.000 Δραχμαί - 1946
Η περίοδος του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου για την Ελλάδα δε διαφέρει από τη στασιμότητα που σημειώθηκε στις υπόλοιπες χώρες. Μόνη διαφορά η πρωτοφανής συμμετοχή στην αντίσταση κατά του κοινού εχθρού με την ελπίδα ότι την αποχώρηση του Γερμανικού στρατού θα διαδεχτεί η επανίδρυση ενός κράτους με ελευθερίες και δικαιώματα που τα χρωστάει στους πολίτες του απ' το 1828. Το αποτέλεσμα ήταν τραγικά διαφορετικό. Ακολούθησε μια ιδιότυπη κατοχή, ένας εμφύλιος άνευ προηγουμένου και η μαζική φυγή επιβίωσης προς την ανοικοδομούμενη Γερμανία και τα μεγάλα αστικά κέντρα της ανωνυμίας και της πείνας. Είναι η περίοδος που η στροφή της ιστορίας του τόπου συνοδεύεται από μια εξίσου δύσμορφη πολεοδομική κακοποίηση των ελληνικών πόλεων αλλά και της υπαίθρου. Σημειώνεται ομαδική εγκατάλειψη των μικρών και ορεινών οικισμών της χώρας. Καταγράφονται ομαδικές μετεγκαταστάσεις σε νεοϊδρυόμενες συνοικίες στα αστικά κέντρα.

Καζαντζίδης - Μαρινέλα
Το Ν.Δ. του '23 υπέστη μια σωρεία παρεμβάσεων, τροποποιήσεων και αλλαγών με παρεκκλίσεις που φτάσανε ολοζώντανα μέχρι σήμερα. Ετσι «αξιοποιήθηκαν» οικόπεδα κατά μήκος των εθνικών οδών, των επαρχιακών οδών και διαδοχικά σχεδόν οποιουδήποτε αγροτεμαχίου («γηπέδου») έχει πρόσωπο σε οποιαδήποτε οδό ή κοινόχρηστο χώρο. Αποτέλεσμα είναι αυτή η παγκοσμίου πρωτοτυπίας γραμμική («ταινιώδης») ανάπτυξη κατά μήκος οδικών αξόνων με ανυπαρξία υποδομών και κοινοχρήστων χώρων που αργότερα θα αναχθούν «νομιμοποιούμενες» ακόμη και σε επώνυμους οικισμούς. Την ίδια περίοδο, με αλλεπάλληλες νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων, μετατράπηκε μια συστάδα σπιτιών σε οικισμό και αντίστοιχα το πλαϊνό αμπελάκι του παππού δηλώθηκε σαν «οικόπεδο εντός ζώνης οικισμού» και πήρε άδεια να χτίσει. Οι συντελεστές δόμησης χτυπάνε κόκκινο και το «οικόπεδο» αποκτά ανταλλακτική αξία. Ετσι το σπιτάκι του Μεταξουργείου δόθηκε αντιπαροχή, ανταλλάχτηκε δηλαδή με δυο διαμερίσματα θλιβερής ποιότητας και ένα μαγαζάκι στο ισόγειο. Το τραγούδι υμνεί τις αρετές της φτωχολογιάς, θρηνεί για τα ζωντανά θύματα της Κατοχής και της μετανάστευσης και διασκεδάζει με τα τουρκοαραβικά τσιφτετέλια. Βρισκόμαστε σε μια συγκυρία όπου οι άνθρωποι στοιβάζονται σε διαμερίσματα και οι δισκογραφικές εταιρίες γιγαντώνονται. Μπαίνουν στο παιχνίδι οι επιχειρηματίες.

(7)

Πειραιάς - σήμερα
Καταστράφηκε λοιπόν η λαϊκή γειτονιά. Οσοι κοινόχρηστοι χώροι δεν «αποχαρακτηρίστηκαν», μετατράπηκαν σε parking και οι οικογένειες που έβγαζαν στο πεζοδρόμιο τις καρεκλίτσες για να βλέπουν τα παιδιά να παίζουν στην αλάνα, τώρα είναι θρονιασμένες αποκαμωμένες μπροστά στην TV με τα παιδιά κλεισμένα στο δωμάτιό τους «διαβάζουν». Το τραγούδι δια στόματος άτεχνων αλλά αναγνωρίσιμων αστέρων του σινεμά μετατρέπεται σε εμπορικό είδος πρώτης ανάγκης. Έχουμε λοιπόν την απαρχή του «σκυλάδικου» όπως πολύ επιτυχημένα το ονομάτισε ο λαός, αφού οι πρωταγωνιστές των ελληνικών ταινιών δεν είχαν πτυχία ορθοφωνίας. Είχαν όμως σκέρτσο και απέπνεαν μια αισιοδοξία που τη χρειάζονταν περισσότερο απ' τη φωνή του Στράτου του Παγιουμτζή, που αν και μοναδικά προικισμένος, δεν μπορούσε να σταυρώσει δραχμή. Οι παλιοί συνθέτες παραχωρούν τα πρωτεία στον τραγουδιστή, έρμαιο στα χέρια των δισκογραφικών εταιρειών και ο Μάρκος Βαμβακάρης δίνει τραγούδια σε φίρμες, αυτοί για να τα πούνε και αυτός για να ταΐσει τα παιδιά του. Κάποιοι καινούργιοι εξαιρετικοί συνθέτες αναγκάζονται να βγουν κι αυτοί στο «πανί» για να επιβιώσουν στη νέα αγορά. Εχουμε μπει ανεπιστρεπτί στην εποχή της show business και των νεόπλουτων. Αυτή είναι η περίοδος να ανακαλυφθεί ξανά η Χάρτα των Αθηνών, όπου είχε θεμελιωθεί η μέχρι και σήμερα θελκτική ιδέα του κέντρου της πόλης με τις περιβάλλουσες εργατογειτονιές και τα προάστια της αμιγούς κατοικίας (τα σύγχρονα «υπνωτήρια») για να στεγάσει τις ισχυροποιούμενες τάξεις από το εμπόριο, τη μεταποίηση και τη λιγοστή βιομηχανία.

(8)

Αθήνα - σήμερα
Φτάνουμε στη μεταπολίτευση, όπου το αυθαίρετο παίρνει διαστάσεις επιδημίας, που όμως έρχεται να καλύψει υπαρκτές ανάγκες, υπογραμμίζοντας την ανύπαρκτη επί της ουσίας κρατική μέριμνα για έγκαιρες και σωστά μελετημένες επεκτάσεις. Ο ευκαιριακός και αδήλωτος πλουτισμός («μαύρο χρήμα») γίνεται θεσμός. Το τραγούδι δεν μπορούσε παρά να ακολουθήσει τις εξελίξεις. Είναι γάτα ο κοντός με τη γραβάτα, αλλά κάντε όλοι στην πάντα να χορέψει ο Σαλονικιός. Σήμερα, σε επίπεδο σχεδιασμού του χώρου γίνεται λόγος μόνο για συμμαζέματα. Οι λιγοστές προσπάθειες που γίνονται αξιοποιούν τα λιγοστά μέσα και πόρους που διατίθενται, κυρίως με χρηματοδοτήσεις από την Ευρωπαϊκή Ενωση, να διασώσουμε όπως-όπως αν μη τι άλλο το περιβάλλον. Οι πόλεις έχουν πλέον σημαντικά διαρθρωτικά προβλήματα και όλα μοιάζουν σαν να βρισκόμαστε προ πολεοδομικού (στα φανερά: κυκλοφοριακού) εμφράγματος. Είναι συμπτώματα που εκδηλώνονται σε καθημερινό επίπεδο με διαμελισμό της οικογένειας λόγω ανυπαρξίας χώρου και τραγικά χαμηλής ποιότητας οικιστικής - αστικής ζωής.

Η συνέχεια επί της μικρής μας οθόνης. Stay tuned.

αναζήτηση στην κλίκα

σύνδεση

online τώρα

60 αναγνώστες διαβάζουν τώρα την κλίκα

Με τη συνέχιση της περιήγησής σας στο website της κλίκας αποδέχεστε τη χρήση των cookies.