άρθρα

τα άρθρα της κλίκας

Εδώ και χρόνια οι ηχογραφήσεις από δίσκους 78 στροφών αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των ακουσμάτων που αφορούν στο λαϊκό τραγούδι. Όμως, οι περισσότεροι γνωρίζουν ελάχιστα για τους δίσκους αυτούς και την ιστορία τους. Αυτά ακριβώς παρουσιάζονται στην συνέχεια, σε μορφή απλών ερωτο-αποκρίσεων.

Τι σημαίνει «εβδομηνταοχτάρης - εβδομηνταοχτάρι»;
Ο πλήρης όρος είναι «δίσκος 78 στροφών» και σημαίνει …ό,τι λέει ο όρος, δηλ. ένα δίσκο που γυρίζει με 78 στροφές το λεπτό (σ.α.λ.). Στην πραγματικότητα δεν ήταν πάντα και τόσο δεδομένο αυτό: μέχρι το 1895 περίπου δεν υπήρχαν καθόλου δίσκοι αλλά κύλινδροι, μετά υπήρχαν δίσκοι που κυρίως ήταν 78 σ.α.λ. (αν και γενικά δεν ήταν standard πριν το 1925, αλλά οι στροφές ποικίλαν από 72-82 ανάλογα την εταιρία), στα 1954 πρωτοκυκλοφόρησαν δίσκοι 45 στροφών, αλλά οι 78άρηδες συνέχισαν να παράγονται μέχρι το 1960 περίπου και το 1957 δημιουργήθηκαν τα LP, ήτοι δίσκοι 33 στροφών (στην πραγματικότητα 33.333 στροφών) οι οποίοι «ζουν» μέχρι και σήμερα.

Σε τι διαφέρουν γενικά οι δίσκοι από τα CD;
Καταρχήν στον τρόπο ηχογράφησης και αναπαραγωγής, ο οποίος είναι αναλογικός σε αντίθεση με τα CD που διαχειρίζονται ψηφιακό ήχο. Για τους φανατικούς, αυτό υποτίθεται ότι τους προσδίδει περισσότερη φυσικότητα, δηλ. καλύτερο ήχο, επειδή το ανθρώπινο αυτί ακούει αναλογικά. Από την άλλη, οι δίσκοι είναι περισσότερο ευαίσθητοι στη φθορά, δηλ. στην κακή χρήση, τη σκόνη, τη θερμοκρασία και τα λοιπά ατυχήματα.

Πώς μοιάζει ένας «εβδομηνταοχτάρης»;
Όπως όλοι οι δίσκοι, αποτελείται από δυο επιφάνειες χαραγμένες με μια συνεχόμενη γραμμή σε σχήμα βουστροφηδόν με φορά από την περιφέρεια προς το κέντρο, η οποία περιέχει την ηχητική πληροφορία. Μετά το τέλος της γραμμής αυτής υπάρχει η ετικέτα του δίσκου. Στην περιοχή ανάμεσα στο τέλος της χάραξης και την ετικέτα τυπώνονταν (χαράσσονταν) συχνά διάφορες χρήσιμες πληροφορίες. Ενδιαφέρον είναι πως δεν ήταν πάντα οι δίσκοι δύο όψεων: αρχικά εκτυπώνονταν μόνο από την μια μεριά, ενώ η δεύτερη όψη προστέθηκε μετά το 1905.

Πόσην ώρα διαρκεί ένας «εβδομηνταοχτάρης»;
Λόγω της δεδομένης διαμέτρου του δίσκου (στην Ευρώπη ήταν 10 - 12 ίντσες, ανάλογα την εταιρία και την εποχή), η χρονική διάρκεια του ηχητικού σήματος συνήθως ήταν 3 λεπτά και σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να υπερβεί τα τριάμισι λεπτά ανά επιφάνεια, όσο πυκνή κι αν ήταν η χάραξη. Προκειμένου να πετύχουν μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, οι Αμερικάνοι καθιέρωσαν στις δικές τους παραγωγές τους 16ιντσους δίσκους, δηλ. προσέθεσαν ένα περίπου λεπτό.

Από τι είναι φτιαγμένος;
Από ένα υλικό που αποτελείται από ένα είδος πλαστικού που ονομαζόταν "shellac" και μοιάζει πολύ με τη γομαλάκα, διάφορα παράγωγα του βακελίτη και ένα λιπαντικό ονόματι wax. Το μίγμα αυτό συχνά το ονόμαζαν οι παλιοί «κερί». Πολλοί μπερδεύονται και ονομάζουν συλλήβδην τους δίσκους «βινύλια», αγνοώντας ότι αυτό το υλικό χρησιμοποιήθηκε μόνο μετά το 1955, δηλ. στους 45άρηδες και 33άρηδες και όχι στους 78άρηδες. Σε αντίθεση με όλους τους άλλους δίσκους, οι εβδομηνταοχτάρηδες είναι εύθραυστοι εξαιτίας του υλικού κατασκευής τους.

Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά ενός τέτοιου δίσκου;
Τα περισσότερα είναι γραμμένα στην ετικέτα. Καταρχήν εμφανίζεται το λογότυπο και το όνομα της εταιρίας. Επίσης η ετικέτα περιέχει τον αριθμό σειράς ή αριθμό καταλόγου του τραγουδιού, τους συντελεστές και πιθανόν και άλλα στοιχεία που αφορούν στο τραγούδι (εκτελεστές κλπ.). Από το 1938 και μετά εμφανίζεται στην ετικέτα και ο αριθμός έγκρισης από την επιτροπή λογοκρισίας. Τέλος, ο αριθμός ηχογράφησης χαράσσονταν πάντα στην περιοχή ανάμεσα στο τέλος της χάραξης και την ετικέτα.

Πού μπορούμε να αγοράσουμε σήμερα έναν;
Σε παλαιοπωλεία (κυρίως στην ευρύτερη περιοχή γύρω από το Μοναστηράκι), σε πλανόδιους πωλητές-παλιατζήδες, στις μικρές αγγελίες, σε καφενεία και ταβέρνες ιδίως της επαρχίας, καθώς και σε σπίτια συγγενών συνήθως περασμένης ηλικίας.

Πόσο κοστίζει η αγορά του;
Εξαρτάται από την κατάσταση του δίσκου, αλλά κυρίως από το περιεχόμενό του. Οι φτηνότεροι είναι όσοι δε χαρακτηρίζονται εμπορικοί, δηλ. κλασσικά έργα, ξένα και ελληνικά ελαφρά τραγούδια κλπ., όπου οι τιμές σπάνια ξεπερνούν τα 5 ευρώ. Από την άλλη, οι λαϊκοί δίσκοι ξεκινούν από 20-25 ευρώ, ανεξαρτήτως καταστάσεως, ενώ ένας σπάνιος προπολεμικός άριστης κατάστασης (π.χ. κάποιου περιορισμένης δισκογραφίας και εμπορικότητας καλλιτέχνη, όπως λόγου χάρη ο Μπάτης) μπορεί να ξεπεράσει τα 200 ευρώ.

Πώς τον καθαρίζουμε;
Στην αρχή τον πλένουμε με χλιαρό νερό, προσέχοντας να μην πάει νερό στην ετικέτα. Έπειτα χρησιμοποιούμε άσπρο ή πράσινο σαπούνι το οποίο βάζουμε σε κάποια παλιά οδοντόβουρτσα και τον πλένουμε σιγά-σιγά ακτινικά με φορά από το κέντρο προς τα έξω, πάντοτε ξεπλένοντας σε χλιαρό νερό. Αφού στεγνώσει καλά, τον παίζουμε μια φορά σε γραμμόφωνο, αλλάζοντας βελόνα 2-3 φορές ανά επιφάνεια. Τέλος, ξαναξεπλένουμε με χλιαρό νερό. Υγρά καθαριστικά τύπου AVA, καυτό νερό, λάδια και σεσουάρ στο στέγνωμα απαγορεύονται δια ροπάλου.

Πώς μπορούμε να τον ακούσουμε σήμερα;
Πάντως όχι σε γραμμόφωνο, αλλά σε πικάπ με επιλογή 78 στροφών και την κατάλληλη κεφαλή και βελόνα. Η ακριβή λύση είναι η αγορά ενός σύγχρονου τέτοιου πικάπ (π.χ. Rega Planar 78 με βραχίονα Rega και κεφαλή κινητού πηνίου, με τιμή κοντά στα 800 ευρώ), ενώ δεν είναι δύσκολη η χρησιμοποίηση κάποιου παλαιού πικάπ με θέση «78» στον επιλογέα στροφών, πλην όμως με τις κατάλληλες μετατροπές σε βραχίονα και κεφαλή. Ένα τέτοιο set βραχίονα-κεφαλής (π.χ. SME με SHURE) συν ένα καλό service στο παλιό πικάπ που έχουμε στο πατάρι δύσκολα θα ξεπεράσουν τα 200 ευρώ.

Τι γίνεται με την ποιότητα του ήχου;
Δεν είναι τόσο κακή όσο νομίζουμε. Αν ο δίσκος δεν είναι πολυπαιγμένος και καθαριστεί σωστά, τότε αποδίδει όπως περίπου και ένα μονοφωνικό LP. Γενικά, το όριο το βάζει η κατάσταση της επιφάνειας του. Από κει και πέρα, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αναλογικές ή και ψηφιακές τεχνικές αποθορυβοποίησης, αλλά αυτά θα τα διαπραγματευτούμε λεπτομερώς στο επόμενο τεύχος.

Πώς πρέπει να φυλάσσω τους δίσκους μου;
Μακριά από σκόνη και υγρασία και πάντοτε στο εξώφυλλό τους. Αν τους βάλουμε σε οριζόντια θέση, καλό είναι να μην φτιάξουμε μεγάλες ντάνες γιατί κινδυνεύουν από το βάρος (είπαμε, είναι εύθραυστοι).

Να αρχίσω σήμερα τη συλλογή;
Μμμ... αν πράγματι σ’ ενδιέφερε, δε θα ‘χες ήδη αρχίσει; Αν παρόλα αυτά θέλεις, ξεκίνα αλλά με το μαλακό, διότι είναι ακριβό χόμπυ. Και δεν προσφέρει glamour...

Quiz: Σε τι διαφέρει ο φωνόγραφος από το γραμμόφωνο;
Η απάντηση στο επόμενο άρθρο...

αναζήτηση στην κλίκα

online τώρα

50 αναγνώστες διαβάζουν τώρα την κλίκα