συνεντεύξεις

άνθρωποι που μιλούν για το έργο τους και παρουσιάζουν τις απόψεις τους
για πολλές πτυχές του λαϊκού τραγουδιού - και όχι μόνο...
 

«Ο Εμμανουήλ Βενιός είναι για τα ούτια ό,τι και ο Στραντιβάρι για τα βιολιά»

Πριν απ' όλα θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον Παναγιώτη Καγιάφα που ήταν αυτός που μας μετέδωσε την αγάπη του και το ενδιαφέρον του για τον Εμμανουήλ Βενιό. Με την εμπειρία του μας βοήθησε να θέσουμε τις σωστές ερωτήσεις όσον αφορά κατασκευαστικά αλλά και άλλα θέματα. Με την καθοδήγηση του επισκεφτήκαμε τον Τούρκο κατασκευαστή μουσικών οργάνων Τζενγκίζ Σαρικούς (Cengiz Sarikus) στο εργαστήριό του που βρίσκεται στην περιοχή Γιουσούφ πασά στην ευρωπαϊκή πλευρά της Κωνσταντινούπολης. Απλός, καταδεχτικός, και απίστευτα φιλικός θέλησε να μας μιλήσει για την ζωή του, για τα ούτια που κατασκευάζει και για τον Εμμανουήλ Βενιό, τον Manol όπως τον αποκαλεί, το διάσημο Ρωμιό κατασκευαστή ουτιών που έζησε στην Πόλη στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα. Μας μίλησε και για το βιβλίο που γράφει σχετικά με όλους τους μέγαλους κατασκευαστές ουτιών που έζησαν στην Τουρκία κατά την τελευταία περίοδο της οθωμανικής αυτοκρατορίας και μας εξήγησε τι σημαίνει γι' αυτόν ένας καλός κατασκευαστής μουσικών οργάνων. Εντύπωση μας έκανε η μεγάλη συλλογή οργάνων που έχει. Είδαμε κρητική λύρα του 1911, ταμπούρ, ιδιοκατασκευές του, και προπάντων ούτια από μεγάλους κατασκευαστές.

Κύριε Τζενγκίζ, από που κατάγεστε;
Γεννήθηκα το 1949 στη Μαλάτυα. Εμεινα εκεί μέχρι τα 18 μου χρόνια. Μετά ήρθα στην Κωνσταντινούπολη όπου και μένω μέχρι τώρα.

Πότε ξεκίνησε το πάθος σας για την οργανοποιία;
Από τα 11 μου χρόνια πήγαινα τα απογεύματα μετά το σχολείο σε έναν τούρκο οργανοποιό και μάθαινα την τέχνη. Το ίδιο έκανα και κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών όπου πήγαινα στο εργαστήρι κάθε μέρα. Ξεκίνησα κατασκευάζοντας σκάφη για μπαγλαμά σάζι και στην συνέχεια κατασκεύαζα σκάφη από όλη την οικογένεια των σαζιών. Μέχρι τα 18 μου ήξερα όλες τις λεπτομέρειες για την κατασκευή σαζιών.

Οταν ήρθατε στην Πόλη τι κάνατε;
Γράφτηκα στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης στη σχολή Καλών Τεχνών. Ομως η οικογένεια μου δεν ήταν πλούσια και έπρεπε να δουλέψω για να ζήσω. Το πρωΐ πήγαινα στο πανεπιστήμιο και το βράδυ έπαιζα σάζι σε μαγαζιά. Κατά τη διάρκεια της πρώτης χρονιάς γνώρισα τον αρμένιο κατασκευαστή Αγκόπ Οχανιάν από το Νεβσεχίρ. Ο δάσκαλος του Αγκόπ ήτανε ο Σεροπέ από το Καϊσερί (Καισάρεια). Στο εργαστήριο του δούλεψα γιά 8 μήνες όπου και έμαθα να κατασκευάζω ταμπούρ (tanbur). Την ίδια περίοδο γνώρισα έναν άλλο Αρμένιο κατασκευαστή ουτιών τον Μπος (Βοοs). O δάσκαλος του Μπος ήτανε ο Κωστή Καραγκιόζ (Kostı Karagöz / Κώστας Μαυρομάτης). Ο Κωστή ήταν ένας μεγάλος ουστά (μάστορας). Κατασκεύαζε ούτια αλλά και μαντολίνα. Ξέρετε μετά την ίδρυση της τούρκικης δημοκρατίας το μαντολίνο έγινε ιδιαίτερα σημαντικό όργανο γιατί η διδασκαλία του έγινε υποχρεωτική στα σχολεία. Αυτό τον έκανε να ασχοληθεί με την κατασκευή του. Να σας πω επίσης ότι ο Κωστή ήταν πιστός και στην οθωμανική αυτοκρατορία αλλά και στην τούρκικη δημοκρατία. Γι' αυτό και έβαζε το αστέρι με την ημισέληνο στις ετικέτες του. Τα υπόλοιπα τα περιγράφω στο βιβλίο που ετοιμάζω. Με τον Μπός λοιπόν έμαθα και βελτίωσα τις γνώσεις μου όσον αφορά την κατασκευή του ουτιού. Εκείνη την περίοδο κάναμε 3-4 σκάφη ουτιού την ημέρα. Παράλληλα αναπτύξαμε και μια ξεχωριστή σχέση, ξέρετε, με αγαπούσε σαν παιδί του. Μέσα σε έξι μήνες έγινα ένας καλός κατασκευαστής ουτιών και άνοιξα το πρώτο μου εργαστήριο στο υπόγειο του σπιτιού του.

Και με το πανεπιστήμιο τι έγινε;
Πήρα το πτυχίο μου το 1972 και ξεκίνησα να εργάζομαι σαν καθηγητής Ιστορίας και Ιστορίας της Τέχνης στο γυμνάσιο Βεφά. Το 1973 άνοιξα κατάστημα οργανοποιίας και είχα 3 βοηθούς. Εκείνη την περίοδο κατασκεύαζα ούτια και σάζια. Τότε γνώρισα τον κατασκευαστή και μουσικό Κενάν Σαβκαλί από τον οποίο έμαθα πώς να κατασκευάζω λαούτα.

Εικόνα 1. Ούτια του Τζενγκίζ Σαρικούς
Στα μαγαζιά σταματήσατε να παίζετε;
Οχι. Συνολικά έπαιξα στα μαγαζιά για 27 χρόνια. Και μάλιστα μαζί με την γυναίκα μου η οποία τραγουδούσε. Αλλά ξέρετε, το 1985 χάρη στον τραγουδιστή Τσοσκιούν Σαμπάχ (Coşkun Sabah) που έπαιζε ούτι, αυτό έγινε πολύ της μόδας και οι πωλήσεις του αυξήθηκαν κατακόρυφα. Γι' αυτόν το λόγο αποφάσισα να δώσω περισσότερη σημασία την κατασκευή των ουτιών. Ετσι μεγάλωσα το εργαστήριο μου και είχα πλέον 7 βοηθούς.

Πόσα ούτια έχετε κατασκευάσει;
Περισσότερα από δέκα χιλιάδες. Σήμερα εκτός απο ούτια κάνω και άλλα οργανα όπως σάζι, ταμπούρ, γιαλί ταμπούρ, λαούτα και άλλα. Εχω κατασκευάσει και ένα ούτι που το σκάφος του αποτελείται από 1200 κομμάτια.

Εικόνα 2. Ο Τζενγκίζ (δεξιά) με τους βοηθούς του και Έλληνες φίλους από την Χίο και την Αθήνα.
Πόσο πουλάτε τα ούτια που κατασκευάζετε;
Κοιτάξτε, ένα κανονικό ούτι κάνει 800 ευρώ, εάν βάλω ξύλο ανώτερης ποιότητας κάνει 1500 ευρώ και εάν προσθέσω και ανάλογη διακόσμηση κυμαίνεται μεταξύ 2000 και 5000 ευρώ. Αυτό το ούτι για παράδειγμα (μας δείχνει ένα ούτι υπό κατασκευή με το σκάφος και το μάνικο) θα πάει στο Ισραήλ και ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.

Με Ελληνες έρχεστε σε επαφή;
Φυσικά. Ξέρετε, στη δεκαετία του '90 το μαγαζί μου ήταν δίπλα σε ξενοδοχεία που φιλοξενούσαν Έλληνες τουρίστες. Πολλοί απο αυτούς έρχονταν και συζητούσαμε μαζί και κάποιοι άρχισαν να παραγγέλνουν όργανα σε 'μένα. Πρόσφατα ξεκίνησα και μαθήματα ελληνικών. Το 1994 γνώρισα τον Τάσο Θεοδωράκη. Ο Τάσος είναι κατασκευαστής μουσικών οργάνων στη Θεσσαλονίκη και κάθε χρόνο έρχεται στην Πόλη (πριν από τη συνέντευξη όταν τον επισκεφτήκαμε, τον βρήκαμε με φίλους του Έλληνες από τη Χίο και την Αθήνα).

Στο εργαστήρι σας έχετε μια μεγάλη συλλογή ουτιών. Πότε ξεκινήσατε αυτή τη συλλογή;
Οταν ήμουνα φοιτητής πήγαινα στα μαγαζιά που πουλούσαν αντίκες και αγόραζα παλιά ούτια. Στην αρχή τα αγόραζα, τα επισκεύαζα και ύστερα τα πουλούσα. Εκείνη την περίοδο ήρθα πρώτη φορά σε επαφή με τα ούτια του Βενιού. Μια μέρα ο φίλος μου ο Κενάν Σαβκαλί μου είπε ότι ο Βενιός είναι ένας μεγάλος κατασκευαστής και δεν πρέπει να πουλάω τα ούτια του σε τόσο χαμηλές τιμές. Αυτό μου κίνησε την περιέργεια και άρχισα να ψάχνω για παλιά ούτια του Βενιού.

Εικόνα 3. Μέρος της συλλογής του Τζενγκίζ Σαρικούς
Πόσα ούτια του Βενιού έχετε στην κατοχή σας;
Αυτή τη στιγμή έχω επτά ούτια από τα οποία τα δύο είναι πρώτης ποιότητας. Την προηγούμενη χρονιά πούλησα πολλά ούτια του σε Ισραηλινούς αντικέρηδες. Αυτοί μετά πάνε και τα πουλάνε στην Αμερική. Οι Ισραηλινοί τα αγοράζουν επίσης για να αντιγράψουν το καλούπι τους. Στην Κωνσταντινούπολη υπάρχουν ακόμα 21 ούτια του Βενιού από τα οποία τα δέκα τα έχει μία οικογένεια μουσικών. Στην Τουρκία συνολικά πρέπει να υπάρχουν γύρω στα 50-60 ούτια του. Πολλά καταστράφηκαν λόγω πυρκαγιών. Εδώ, παλιά, τα σπίτια στην οθωμανική περίοδο ήταν ξύλινα. Κι όταν έπιανε μια πυρκαγιά, καιγόταν τα σπίτια, καιγόταν και τα ούτια. Να σας πω επίσης ότι ο μεγαλύτερος συλλέκτης ουτιών του Βενιού είναι στην Νέα Υόρκη όπου έχει 37 ούτια. Εγώ συνολικά έχω πουλήσει 162 ούτια του και έχω επισκευάσει γύρω στα 550. Εχω στείλει μέχρι και στην Κολομβία. Οσο για το πόσο κάνουν… Ξέρετε, τα ακριβά ούτια του μπορούν να φτάσουν μέχρι και 50.000 δολλάρια.

Τι γνωρίζετε για τον Εμμανουήλ Βενιό;
Ο Βενιός έρχεται από την Ιταλία. Δεν ξέρω να σας πω περισσότερα γι' αυτό. Η οικογένεια του εγκαθίσταται στην Φολέγανδρο και από εκεί μετακομίζουν στην Κωνσταντινούπολη. Στην αρχή ο Βενιός ασχολείται με την επιπλοποιία. Πιο συγκεκριμένα περνάει βερνίκια. Στην συνέχεια αποφασίζει να μπει στην οργανοποιία. Δεν ξέρω γιατί, αλλά το πρώτο όργανο που κατασκεύασε ήτανε κιθάρες. Δυστυχώς γι' αυτόν εκείνη την εποχή στην Πόλη η κιθάρα δεν είναι διαδεδομένη και γι' αυτό οι πωλήσεις του είναι ελάχιστες. Έτσι λοιπόν, στα σαράντα του χρόνια αποφασίζει να κατασκευάσει ούτια. Οι δάσκαλοι του στην κατασκευή ουτιού ήτανε οι Αρμένιοι αδερφοί Οχάνες και Αρτούν Ουζουνιάν. Τα αδέρφια αυτά είχανε ένα οργανοποιίο στο υπόγειο του παλατιού Τσιραάν. Οταν κατασκεύαζε ένα ούτι το έδειχνε στους Ουζουνιάν και αυτοί κάποια τα εγκρίνανε και κάποια όχι. Τότε ο Βενιός τα ούτια που τα αδέρφια Ουζουνιάν είχαν απορρίψει τα έσπαζε αμέσως. Δεν ήθελε να κάνει ούτια κακής ποιότητας. Στην πορεία όμως οι αδερφοί Ουζουνιάν τον ζήλεψαν γιατί ο Βενιός έκανε καλύτερα ούτια από αυτούς. Εκείνη την εποχή, απ' όσο γνωρίζω ο Βενιός ζούσε στο Ορτακιόϋ.

Εικόνα 4. Ούτια με ετικέτα 'Εμμανουήλ Βενιού', με διακόσμηση ελεφαντόδοντου (αριστερά) και με ξύλινη διακόσμηση (δεξιά).
Πόσα όργανα έκανε συνολικά ο Βενιός;
Υπάρχουν περίπου 17.000-18.000 όργανα με την ετικέτα του Βενιού. Αλλά δεν είναι όλα αυτά τα όργανα κατασκευασμένα από τον ίδιο. Τα δικά του πρέπει να είναι γύρω στα 6000-7000. Στο εργαστήρι του δούλευαν 7 ή 8 βοηθοί. Ξέρω και που ήτανε το εργαστήριο του. Το μαγαζί του μαζί με το εργαστήρι του βρισκόταν στην παλιά οδό Νετζατί μπέη (Necatı Bey) στο Γαλατά. Ητανε δίπλα από ένα ιστορικό εστιατόριο που έκανε πατσά. Τώρα έχει γίνει κατάστημα με ρούχα.

Γιατί έχουμε διαφορετικές ετικέτες στα όργανα του;
Υπάρχουνε τρεις διαφορετικές ετικέτες που έχουν το ίδιο μέγεθος. Η πρώτη ετικέτα που είναι διακοσμημένη με πούλιες γίνεται για τις ακριβές παραγγελίες, για παράδειγμα για τα μέλη της οικογένειας του Σουλτάνου. Υστερα υπάρχουν οι απλές ετικέτες για τα κανονικά ούτια. Αυτές λοιπόν οι δύο διαφορετικές ετικέτες γράφουν «Εμμανουήλ Βενιού». Εδω πρέπει να σας πώ ότι μέχρι το 1900 ο Βενιός κατασκευάζει τα ούτια μόνος του. Μετά από αυτήν την ημερομηνία τα κάνει με τους βοηθούς του, οπότε μπαίνει η ετικέτα «Αδερφοί Βενιού» αντί «Εμμανουήλ Βενιού». Βέβαια, υπάρχουν κάποια ούτια με ετικέτα «Αδερφοί Βενιού» πριν το 1900 και ούτια με ετικέτα «Εμμανουήλ Βενιού» μετά το 1900, αλλά είναι λίγα. Ο Βενιός πλέον έχει μεγαλώσει σε ηλικία. Απ' ότι ξέρω ακόμα κάποια πράγματα τα έκανε μόνος του, το βερνίκι για παράδειγμα το περνούσε ο ίδιος. Ητανε και η εποχή όπου έχει γίνει πλέον πολύ ευκατάστατος. Είχε δώσει ούτια σε πολλούς πλούσιους. Μάλιστα, πολύ από αυτούς τα αγοράζανε σαν επένδυση για να τα πουλήσουν αργότερα. Ποτέ όμως δεν έδωσε τα ούτια του να πουληθούν μέσω άλλων μαγαζιών.
Έχουμε λοιπόν τρεις διαφορετικές ετικέτες, δύο πριν από το 1900 μόνο με το όνομα του και μία που εμφανίζεται μετά το 1900 όταν έχει κάνει το εργαστήριο του και γράφει «Αδερφοί Βενιού». Βέβαια όταν πεθαίνει το 1914, το εργαστήριο περνάει στον αδερφό του Νίκο και στον γαμπρό του Αλέξανδρο (ο Βενιός είχε μια αδερφή) και συνεχίζουν να κατασκευάζουν ούτια που έχουν την ετικέτα «Αδερφοί Βενιού». Και αυτός αλλά και ο αδερφός του Βενιού ο Νίκος έμειναν και πέθαναν στην Πόλη σε αντίθεση με τον ανιψιό του Βενιού, τον Βίκτωρα Δεκαβάλα που πήγε στην Θεσσαλονίκη και συνέχισε να κατασκευάζει όργανα εκεί. Αυτοί οι δύο λοιπόν μαζί με το Βίκτωρα συνέχισαν το εργαστήριο κάνοντας ούτια που όπως σας είπα είχαν την ίδια ετικέτα. Αλλά τα ούτια αυτά πλέον δεν έχουν την ίδια ποιότητα με τα προηγούμενα. Σας το λέω εκ πείρας γιατί είδα και άκουσα ούτια με την ετικέττα του Βενιού μεταξύ 1915 και 1917.

Εικόνα 5. Αυθεντικό καπάκι του Εμμανουήλ Βενιού. Ο Τζενγκίζ Σαρικούς έχει στην κατοχή του γύρω στα 10.
Πόσο πουλιόνταν τότε τα ούτια του;
Στην εποχή του τα κανονικά του ούτια πουλιόνταν 1-3 χρυσές λίρες. Τα ούτια του με ξύλινη διακόσμηση 5 χρυσές λίρες, και τα ούτια με όστρακα ή ελεφαντόδοντο πάνω από 15 χρυσές λίρες.

Ποιες είναι οι καινοτομίες που έκανε ο Βενιός στην κατασκευή του ουτιού;
Ο Βενιός ήταν ο πρώτος που έκανε στο σκάφος εναλλαγή ντούγιας και φιλέτου. Μάλιστα αυτή η εναλλαγή δεν είναι διακοσμητική. Παίζει ρόλο στην ακουστική του σκάφους. Πιστεύω ότι η προσθήκη των φιλέτων στα ούτια του Βενιού παίζουν το ρόλο τους στη διάδοση του ήχου. Να σας πω ότι η ροζέτα του είναι το κάτι άλλο και στη διακόσμηση αλλά και στο σχήμα της τρύπας. Επίσης τα κλειδιά που χρησιμοποιεί είναι χαρακτηριστικά. Αυτά τα στοιχεία αντιγράφηκαν κατά κόρο από τους συγχρόνους του αλλά και τους μεταγενέστερους κατασκευαστές. Ιδιαίτερα ο Χαμζά ουστά που έμαθε από τον Βενιό. Αυτός αντέγραψε το καλούπι από τα ούτια του και έκανε σχεδόν τα ίδια με του Βενιού. Ενας άλλος που τα αντέγραψε είναι ο ουστά του Ουσκουντάρ. Και αυτού τα ούτια μοιάζουν. Χάρη σε αυτή την αντιγραφή και οι δύο έκαναν τελικά πολύ καλές πωλήσεις. Αλλά και ο τρόπος με τον οποίο έβαζε καμάρια πίσω από το καπάκι είναι κάτι που χρησιμοποιούμε και εμείς σήμερα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Να σας πώ ακόμα ότι στα ούτια του Βενιού η απόσταση ανάμεσα στο καπάκι και στις χορδές είναι μικρότερη από αυτήν που έχουν τα μοντέρνα ούτια.

Εχετε δει λαούτα του Βενιού;
Ναι και οι ετικέτες τους είναι οι ίδιες: «Εμμανουήλ Βενιού» ή «Αδερφοί Βενιού». Είδα ένα λαούτο του διακοσμημένο με όστρακα και ξέρω ότι πουλήθηκε πρόσφατα στο εξωτερικό. Επίσης ο Βενιός κατασκεύασε πολίτικες λύρες και ταμπούρ. Εκανε μάλιστα και ένα ταμπούρ για τον διάσημο οργανοπαίχτη Τζεμίλ Μπέη (Cemil Bey).

Εικόνα 6. Εναλλαγή φιλέτου και ντούγιας σε ούτι του Εμμανουήλ Βενιού (αριστερά). Δεξιά ούτι υπό κατασκευή του Τζενγκίζ Σαρικούς που χρησιμοποιεί την ίδια τεχνοτροπία.
Γιατί θεωρείτε ότι ο Βενιός είναι ο μεγαλύτερος κατασκευαστής;
Γιατί έκανε ένα μοντέλο που δεν το είχε κάνει κανείς πριν από αυτόν. Σε αυτό το μοντέλο οι τρύπες του καπακιού είναι διαφορετικές από τους παλιότερους κατασκευαστές. Ανακάλυψε μόνος του μία ιδιαίτερη ακουστική που δεν τη βρίσκεις σε κανένα άλλο ούτι: αυτόν το μοναδικό χαρακτηριστικό μελαγχολικό οθωμανικό ήχο. Να ξέρετε ότι όλοι οι κατασκευαστές δεν μπορούν να καταλάβουν τον ήχο των ουτιών του Βενιού, πολύ απλά γιατί πρέπει να ακούσει κανείς πολλά. Οι σημερινοί Τούρκοι κατασκευαστές όταν έρχεται στα χέρια τους ένα ούτι του, το κοιτάζουν εσωτερικά αλλά δεν μπορούν να καταλάβουν πως πέτυχε αυτήν την ακουστική. Εγώ προσωπικά πιστεύω ότι το συστημα ενίσχυσης του καπακιού είναι πολύ σημαντικό. Εννοώ την τοποθέτηση και το σχήμα που έχουν τα καμάρια πίσω από το καπάκι. Αυτό το σύστημα το ανακάλυψε μόνος του. Είναι η προσωπική του ανακάλυψη. Σας είπα πρίν ότι όταν τα πήγαινε στους Αρμένιους αδερφούς και δεν ήταν ικανοποιημένοι τα έσπαζε. Ηταν πολύ απαιτητικός. Και τα κατάφερε. Ενας από τους πιο σημαντικούς λόγους που τα κατάφερε είναι ότι έκανε πολλές δοκιμές. Τα κατασκεύαζε και μετά τα επεξεργαζότανε, δεν ενδιαφερόταν να πουλήσει αμέσως. Τα κατασκεύαζε, άκουγε τον ήχο τους, ζητούσε τη γνώμη των μουσικών που τα παίζανε και στο τέλος καταστάλαξε σε ένα καλούπι με συγκεκριμένες διαστάσεις. Ακόμα και τώρα βλέπουμε ότι τα περισσότερα ούτια του βασίζονται σε αυτό το μοντέλο. Με αυτό βρήκε την ακουστική που ζητούσε.

Εικόνα 7. Τα αυθεντικά εργαλεία με τα οποία δούλευε ο Εμμανουήλ Βενιός
Που είναι τα καλούπια του σήμερα;
Λένε ότι κάποια τα πήρε μαζί του ο Βίκτωρ Δεκαβάλας όταν έφυγε από την Πόλη. Ένα καλούπι του έχω δει στο εργαστήριο του κατασκευαστή Ονίκ Καριμπιάν. Εγώ προσωπικά δεν έχω καλούπι του, αντέγραψα το καλούπι του όπως μπορούσα. Ο Βενιός πέθανε το 1914 και εγώ ήρθα στην Πόλη το 1967, πως θέλετε να έχω ένα καλούπι του (γελάει);

Η ένωση χελιδονοουράς μεταξύ σκάφους και μάνικου είναι δικιά του ανακάλυψη?
Όχι. Χρησιμοποιούνταν ήδη από τους Αρμένιους κατασκευαστές της εποχής του.

Τι ξύλα χρησιμοποιούσε για τα ούτια του;
Σφενδάμι, έβενο, άγρια δαμασκηνιά (χρησιμοποιούσε επτά διαφορετικά χρώματα), μαόνι και άλλα.

Εάν θέλατε να κατατάξετε τους κατασκευαστές ουτιού εκείνης της εποχής με τι σειρά θα τους βάζατε;
Κοιτάξτε, δύσκολη ερώτηση. Για μένα τα καλύτερα ούτια είναι του Βενιού. Με μια λέξη είναι τέλεια. Μετά είναι του Αρσάκ Κοσεγιάν, του Μικιρντίτς και Ονίκ Καριμπιάν και του Κιρκόρ Καχιά.

Ποιο θα είναι το περιεχόμενο του βιβλίου που γράφετε;
Κατά τη διάρκεια της ζωής μου επισκεύασα πολλά ούτια. Στις ετικέτες πολλοί κατασκευαστές έβαζαν και την φωτογραφία τους. Πήρα τις ετικέτες αυτών που δεν επισκευαζότανε και φωτογράφισα τις υπόλοιπες. Ημουνα πολύ περίεργος για αυτούς τους ανθρώπους που μένουν, που κατοικούν μέσα στα ούτια τους. Ήθελα να τους βγάλω από εκεί, ήθελα να τους κάνω να ζήσουν και έξω από αυτά. Γι' αυτόν το λόγο ξεκίνησα με τον Μανόλ (εννοεί τον Βενιό) και ύστερα με τους άλλους μεγάλους κατασκευαστές: τον Παράσχο, τον Καπί Ντααλί, τον Κωστή Καραγκιόζ, τον Καραγιάννη από την Χίο, τον Χρήστο από το Νεβσεχίρ. Εχει πολλούς άλλους ακόμα. Τους Αρμενίους αδερφούς Μικιρντίτς και Ονίκ Καριμπιάν. Αυτοί είναι από την Θεσσαλονίκη. Ο Ονίκ μάλιστα είναι μαθητής του Κιρκόρ Καχιά. Υστερα υπάρχουν και Τούρκοι κατασκευαστές όπως οι Αλή Φουάτ Τζαγκατάι, Φουατ Αχμέτ, Νεβρές Μπέη, Ριζά ουστά, Χαμζά ουστά, Μουσταφά ουστά, Αλί Γκαλίπ και άλλοι. Υπάρχουν επίσης και εβραίοι κατασκευαστές. Ολους αυτούς αλλά και άλλους θα τους αναφέρω μέσα στο βιβλίο μου. Ηδη αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου μου έχει τελειώσει. Εχω επίσης και φωτογραφίες τους που θα κάνουν αίσθηση. Είναι πολύ ενδιαφέρον να δει κανείς πως ήταν ντυμένοι. Κάποιοι φορούν γραβάτα, κάποιοι παπιγιόν, κάποιοι είναι ντυμένοι απλά.

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει φωτογραφία δημοσιευμένη του Βενιού. Εσείς έχετε;
Ναι. Και όχι μόνο μία. Δυστυχώς δεν μπορώ να σας τις δώσω γιατί τις κρατάω για το βιβλίο μου. Εκεί θα δημοσιευτούν για πρώτη φορά.

Μπορείτε να μας πείτε πως ήταν;
Ο Βενιός έχει φωτογραφίες όπου φοράει φέσι και γυαλιά. Το πρόσωπο του είναι μακρόστενο. Εχω επίσης φωτογραφίες της νεότητας του. Ο Βενιός δεν είναι πολύ ψηλός. Λένε ότι ήτανε αδύνατος αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Ιδιαίτερα κατά την τελευταία περίοδο της ζωής του. Σε αυτήν ένα μέρος από τα δόντια του λείπουν. Αλλά έχει ένα ύφος προστατευτικό, ένα ύφος πατρικό στις φωτογραφίες του. Απ' ό,τι γνωρίζω ήθελε να βοηθάει τους άλλους όποτε μπορούσε.

Εικόνα 8. Ιδιοκατασκευή του με βάση φωτογραφία εποχής. Ο επίδεσμος στο χέρι του φίλου του είναι λόγω εγχείρησης επειδή έπαιζε ούτι 12 ώρες την ημέρα...
Από που πήρατε τις πληροφορίες για τον Βενιό;
Τις πληροφορίες για τον Βενιό τις πήρα από ανθρώπους που ήτανε σε επαφή με το περιβάλλον του Βενιού. Οι πληροφορίες μου επίσης έρχονται από άλλους κατασκευαστές όπου άκουσα ιστορίες για τον Βενιό όπως ο Ονίκ Καραμπιάν και ο Αγκόπ Οχάγιαν.

Ποιούς θεωρείτε τους καλύτερους κατασκευαστές ουτιού στην Τουρκία σήμερα;
Κοιτάξτε, θεωρώ πολύ καλό τον Ενγκίν Ερολέρ. Αυτός είναι γιος του Χαντί. Ο Χαντί ήτανε ο βοηθός του Χαμζά ουστά και ο Χαμζά ουστά ήτανε ο τελευταίος βοηθός του Βενιού. Ο Ενγκίν είναι ο τελευταίος εκπρόσωπος της σχολής των ρωμιών κατασκευαστών. Όπως εγώ είμαι ο εκπρόσωπος της αρμένικης σχολής κατασκευαστών ουτιού. Εδώ πρέπει να σας πω κάτι που θεωρώ σημαντικό: ένα καλό ούτι πρέπει να βγει από τα χέρια ενός μόνο κατασκευαστή. Ο κατασκευαστής πρέπει να τα κάνει όλα από το "Α" μέχρι το "Ω". Αυτός πρέπει να κάνει το σκάφος, το καπάκι, αυτός πρέπει να βάλει τα κλειδιά, αυτός πρέπει να βάλει τον καβαλάρη. Ισως το βερνίκι να μπορεί να γίνει από τους βοηθούς του. Άμα ήταν έτσι απλά τα πράγματα, θα μπορούσα να βάλω 5 βοηθούς και να τους πω κάντε το. Αλλά δε γίνεται. Το καλό το όργανο γίνεται από ένα μόνο μάστορα. Να σας πω και κάτι άλλο. Εχω ανοίξει και επισκευάσει πολλά όργανα του Βενιού. Κάθε φορά που ανοίγω ένα ούτι του στεναχωριέμαι. Από τον τρόπο που έχουν κατασκευαστεί μπορώ να καταλάβω την ψυχική κατάσταση του Μανόλ (του Βενιού), αν ήταν χαρούμενος ή λυπημένος. Να ξέρετε ότι η ψυχολογία ενός μάστορα περνάει μέσα στα όργανα του.

Εικόνα 9. Κρητική λύρα του 1911 με ελληνική επιγραφή (αριστερά). Στη μέση ούτι του Χρήστου από το Νεβσεχίρ (1898). Δεξιά μοναδική κατασκευή ουτιού με ένωση ντούγιων στη μέση του σκάφους (Αρμενάκ Καλφαγιάν, 1826)
Εσείς πώς κατασκευάζετε τα ούτια σας;
Εγώ τα κάνω μόνος μου και τα πουλάω εδώ, δεν τα στέλνω στα μαγαζιά. Ο Ενγκίν κάνει κι αυτός έτσι. Αυτό σημαίνει να είσαι μάστορας. Και την ίδια νοοτροπία δίνω στους βοηθούς μου. Θέλω να μπορέσουν στη συνέχεια να συνεχίσουν και να δίνουν τον ίδιο ήχο στα ούτια μου. Γιατί τώρα έχω καταφέρει να αποχτήσω τον ήχο που θέλω. Βέβαια, έμαθα πολλά από κάποιους Ιταλούς φίλους μου. Αυτοί με βοήθησαν στο να κατευθύνω τον ήχο όπως θέλω εγώ. Ιταλοί... (χαμογελάει). Πάντως εάν έρθει στο εργαστήριο μου κάποιος με ταλέντο, μπορώ να τον βοηθήσω να μάθει να κάνει ένα ούτι μέσα σε τρεις μήνες.


Κύριε Τζενγκίζ σας ευχαριστούμε για το χρόνο που μας διαθέσατε.

Εγώ σας ευχαριστώ. Να είστε καλά και σας περιμένω ξανά όποτε θέλετε.

Η ηλεκτρονική διεύθυνση του Τζενγκίζ Σαρικούς για όσους θέλουν να δούν μέρος της συλλογής του και τα ούτια που κατασκευάζει είναι: www.veyselmuzik.com

αναζήτηση στην κλίκα

online τώρα

39 αναγνώστες διαβάζουν τώρα την κλίκα

Με τη συνέχιση της περιήγησής σας στο website της κλίκας αποδέχεστε τη χρήση των cookies.

ΕΝΤΑΞΕΙ!