οργανοποιΐα

"μπουζούκι μου διπλόχορδο μπουζούκι μου καημένο, μονάχα εσύ παρηγορείς κάθε φαρμακωμένο"
για το μπουζούκι - και όχι μόνο...
 

Συνεχίζοντας τη σειρά των άρθρων για την κατασκευή των μουσικών οργάνων της οικογένειας του μπουζουκιού, κρίνω σκόπιμο να αναφερθώ στην κατασκευή του μπράτσου ή αλλιώς μάνικου, αυτού του τμήματος του οργάνου που παίζει καθοριστικό ρόλο για την ομαλή συμπεριφορά και καλή λειτουργία του.

Μπορεί ένα όργανο να έχει εξαιρετικό ήχο, αλλά επειδή δε δόθηκε η πρέπουσα προσοχή στην κατασκευή του μάνικου να παρουσιάζει προβλήματα αστάθειας στις καιρικές μεταβολές, αλλά και το γνωστό σκέβρωμα. Βέβαια οι μικρομετακινήσεις που παρατηρούνται στο μπράτσο κυρίως κατά τις μέρες που υπάρχει υγρασία είναι σχεδόν αναπόφευκτες ακόμα και στα υψηλής ποιότητας όργανα. Προτού ξεκινήσουμε, να διευκρινίσουμε ότι όταν λέμε μπράτσο θα εννοούμε το αρχικό κομμάτι ξύλου το οποίο ενσωματώνεται στον τάκο χωρίς την ταστιέρα και χωρίς το καράουλο (το επιπλέον τμήμα που προσαρμόζεται στο μπράτσο όπου μπαίνουν τα κλειδιά). Θα πρέπει λοιπόν το μπράτσο να αποτελείται από συνδυασμό ξύλων, τέτοιων που σαν τελικό αποτέλεσμα θα είναι να αντέχει στις τάσεις των χορδών ώστε να αποφεύγεται το σκέβρωμα, αλλά και σχετικά ελαφρύ για να μην προσθέσει περιττό βάρος στο όργανο ούτε και δημιουργία ροπής για να μπορεί ο παίχτης να το ισορροπεί.

Βέβαια τα ξύλα τα οποία έχουν αντοχή στην τάση είναι σκληρά ξύλα με μεγάλο ειδικό βάρος, οπότε αναπόφευκτο είναι να προσθέσουν κάποιο επιπλέον βάρος σε αυτό και τελικά στο όργανο. Ο συνδυασμός των ξύλων είναι σκληρά ξύλα όπως έβενος, παντούκ, βέγγε, παλίσσανδρος, τριανταφυλιά κλπ. και μαλακά ξύλα όπως φλαμούρι. Τα σκληρά ξύλα ή κόντρες, όπως θα τα ονομάζουμε από δω και πέρα, τοποθετούνται συνήθως κεντρικά στο μπράτσο, ενώ στις άκρες τοποθετούνται τα μαλακά. Μερικές φορές γίνεται εναλλαγή σκληρού και μαλακού ξύλου (φωτο 3).

Φωτο 3
Αρχικά ας υπολογίσουμε το μήκος των ξύλινων κομματιών του μπράτσου. Αυτό σχετίζεται με την κλίμακα που θα χρησιμοποιήσουμε για την κατασκευή της ταστιέρας, με το μήκος της σκάφης του οργάνου, το μήκος του τάκου όπου θα σφηνώσει το μπράτσο, αλλά και τη θέση του καβαλάρη πάνω στο καπάκι. Υποθέτουμε για παράδειγμα ότι το μήκος της σκάφης είναι 380 mm, το μπράτσο θα σφηνώσει στον τάκο 60 mm, ο καβαλάρης θα απέχει 140 mm από την άκρη του καπακιού και ότι θα χρησιμοποιήσουμε κλίμακα 680 mm. Κάνοντας λοιπόν τους υπολογισμούς μας βρίσκουμε ότι το μήκος των ξύλων θα πρέπει να είναι 500 mm (σκαρίφημα 1).

Σκαρίφημα 1
Τα αρχικά κομμάτια ξύλου βέβαια δε θα κοπούν στα 500 mm αλλά στα 520 - 530 mm. Αυτό διότι, καθώς κολλάμε τα κομμάτια μεταξύ τους, θα χρειαστεί ίσως να τα κόψουμε λίγο στις άκρες τους επειδή θα υπάρχουν είτε σκασίματα είτε ατέλειες στο κόλλημα. Για να υπολογίσουμε το πλάτος των ξύλων, εάν υποθέσουμε ότι το μπράτσο μαζί με την ταστιέρα θα έχει ύψος 25 - 26 mm τελειωμένο και ότι το πάχος της ταστιέρας είναι 6 - 7 mm, τότε θα πρέπει το πάχος του μπράτσου πλανισμένο και τετραγωνισμένο να είναι 19 - 20 mm. Επειδή όμως ενδέχεται να συμβούν και λάθη όταν κολλάμε το ένα ξύλο με το άλλο, ας πούμε ότι το αρχικό ύψος (πλάτος ) των ξύλων θα είναι 26 - 27 mm. Ας αποφασίσουμε ότι το μπράτσο θα αποτελείται από πέντε κομμάτια. Το μεσαίο από έβενο πάχους 4mm, δεξιά και αριστερά του εβένου παντούκ πάχους 7mm το καθένα και δεξιά και αριστερά φλαμούρι ή άλλο μαλακό και ελαφρύ ξύλο ή καρυδιά πάχους 15mm το καθένα. Εάν χρησιμοποιηθεί καρυδιά για τα πλαϊνά του μπράτσου τότε θα προστεθεί λίγο βάρος παραπάνω. Θα μπορούσαμε αντί να χρησιμοποιήσουμε τρεις κόντρες με συνολικό πάχος 18 mm, να χρησιμοποιήσουμε μία του ίδιου πάχους 18 mm. Αυτό όμως το αποφεύγουμε γιατί τότε θα υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος για σκεύρωμα.

Τα περισσότερα όργανα, κυρίως μπουζούκια, έχουν το μπράτσο στο πίσω μέρος βαμμένο μαύρο. Αυτό μας επιτρέπει να μην μα απασχολεί πολύ ο χρωματικός συνδυασμός στην επιλογή στα κεντρικά τρία ξύλα (κόντρες). Μπορούμε δηλαδή να κολλήσουμε τρία ξύλα παντούκ πάχους 6mm το καθένα. Εάν όμως επιλέξουμε να μη βάψουμε το μπράτσο, τότε πρέπει να μας απασχολήσει ο χρωματικός συνδυασμός, όχι μόνο για τις κόντρες, αλλά στο συνολικό μπράτσο. Βέβαια το χρώμα του μπράτσου στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να ταιριάζει με το χρώμα της σκάφης του οργάνου. Ο συνδυασμός των ξύλων που πρότεινα παραπάνω (έβενος, παντούκ, καρυδιά) ταιριάζει για παράδειγμα με σκάφη από καρυδιά άβαφη (φωτο 1). Οπωσδήποτε όμως ταιριάζουν και άλλοι συνδυασμοί (φωτο 2), (φωτο 3), (φωτο 4), (φωτο 5).

Φωτο 1
Φωτο 2
Φωτο 4
Φωτο 5

Τα ξύλα θα πρέπει να είναι ξεχοντρισμένα και πλανισμένα, έτσι ώστε το καθένα από αυτά να έχει ομοιόμορφο πάχος σε όλο του το μήκος. Μερικές φορές όμως, ακόμα και πλανισμένα να είναι τα ξύλα, πάλι εμφανίζουν μικροανωμαλίες που πρέπει να εξομαλυνθούν. Να διευκρινίσουμε στο σημείο αυτό ότι εάν οι κόντρες είναι λεπτές, το πολύ να είναι πλανισμένη η μία πλευρά μόνο και αυτό μόνο όταν το ξύλο έχει τέτοιο πάχος για να μπορεί να κρατηθεί με το χέρι και να περάσει πάνω από την πλάνη. Στην περίπτωση αυτή φτιάχνουμε εμείς ένα εργαλείο: Παίρνουμε έναν ξύλινο τάκο 20x6x2.5cm και στη μία πλευρά του προσαρμόζουμε γυαλόχαρτο εξηντάρι. (φωτ. 6). Με αυτό το εργαλείο θα εξομαλύνουμε τις μικροανωμαλίες σε κάθε πλευρά των ξύλων.

Φωτο 6
Φωτο 7

Για να το επιτύχουμε αυτό θα πρέπει να τοποθετήσουμε τις κόντρες πάνω σε μια επίπεδη και σταθερή επιφάνεια (φωτ. 7). Στη συνέχεια με τη βοήθεια του τάκου τρίβουμε την επιφάνεια του ξύλου, έτσι ώστε να εξομαλυνθούν οι μικροανωμαλίες - ατέλειες που οφείλονται κυρίως στο κόψιμο του ξύλου με την πριονοκορδέλα.

Θα συνεχίσουμε με την κατασκευή του μπράτσου στο επόμενο τεύχος.

Με τη συνέχιση της περιήγησής σας στο website της κλίκας αποδέχεστε τη χρήση των cookies.